Từ điển · Tông phái
Tông phái Phật giáo ở Việt Nam: Bắc tông, Nam tông, Khất sĩ khác nhau ra sao?
Đi từ một ngôi chùa người Việt ở miền Bắc sang một ngôi chùa Khmer ở Sóc Trăng, ta thấy tượng thờ, màu y, cách tụng kinh khác hẳn. Đó là vì Phật giáo Việt Nam có nhiều truyền thống. Ba dòng lớn nhất là Bắc tông, Nam tông và Khất sĩ.
Sơ đồ trực quan
So sánh ba truyền thống
Bắc tông
Đại thừa · 大乘
- Đặc điểm
- Phật giáo phát triển, đề cao hạnh Bồ Tát cứu độ chúng sinh.
- Kinh điển
- Chữ Hán, tụng âm Hán-Việt (vd Kinh A Di Đà, Pháp Hoa).
- Thờ tự
- Thờ nhiều Phật và Bồ Tát: Thích Ca, A Di Đà, Quan Âm, Địa Tạng…
- Ở Việt Nam
- Phổ biến nhất, đa số chùa người Việt.
Nam tông
Theravāda · 上座部
- Đặc điểm
- Phật giáo nguyên thuỷ, gần với thời Đức Phật, giữ giới luật nghiêm.
- Kinh điển
- Tạng Pāli (kinh Nikāya).
- Thờ tự
- Thường chỉ tôn trí Phật Thích Ca; sư khất thực, ăn ngọ.
- Ở Việt Nam
- Cộng đồng Khmer Nam Bộ và một số chùa Nam tông Kinh.
Khất sĩ
Hệ phái VN
- Đặc điểm
- Do Tổ sư Minh Đăng Quang sáng lập (1944), dung hợp Bắc – Nam tông.
- Kinh điển
- Bộ “Chơn Lý” bằng tiếng Việt; ôm bình bát khất thực.
- Thờ tự
- Tu trong tịnh xá, chánh điện bát giác, tháp thờ ở giữa.
- Ở Việt Nam
- Chủ yếu ở Nam Bộ và Nam Trung Bộ.
Thiền tông & Tịnh Độ tông là pháp môn, không phải tông phái riêng Trong Bắc tông có nhiều pháp môn tu khác nhau. Thiền tông chú trọng toạ thiền, trực nhận tự tâm; Tịnh Độ tông chuyên niệm Phật A Di Đà cầu vãng sinh Cực Lạc. Ở Việt Nam, phần lớn chùa tu kết hợp Thiền – Tịnh song tu, nên ranh giới không tách bạch như tên gọi.
Các thuật ngữ tông phái thường gặp:
Bắc tông
Đại thừaPhật giáo phát triển, phổ biến nhất ở Việt Nam; thờ nhiều Phật và Bồ Tát, đề cao lý tưởng Bồ Tát đạo.
Đọc sâu: Tông phái Phật giáoNam tông
TheravādaPhật giáo nguyên thuỷ, gần với thời Đức Phật; phổ biến nơi cộng đồng Khmer và một số chùa Nam tông Kinh.
Khất sĩ
Hệ phái do Tổ sư Minh Đăng Quang sáng lập ở Nam Bộ, dung hợp Bắc và Nam tông; tu trong tịnh xá.
Thiền tông
禪宗Pháp môn chú trọng thiền định và trực nhận tự tâm để giác ngộ (vd dòng Trúc Lâm Yên Tử).
Tịnh Độ tông
淨土宗Pháp môn chuyên niệm danh hiệu Phật A Di Đà, nguyện vãng sinh về cõi Cực Lạc — rất phổ biến với Phật tử tại gia.
Nguồn tham khảo: khái quát lịch sử Phật giáo Việt Nam; tài liệu về hệ phái Khất sĩ và Phật giáo Nam tông Khmer. Đây là phân loại phổ thông, thực tế nhiều chùa tu kết hợp. Nội dung phổ thông, có thể khác đôi chút giữa các truyền thống/tài liệu.
Chủ đề khác trong từ điển
Nơi thờ tự nhà Phật: chùa, tổ đình, tịnh xá, thiền viện… khác nhau thế nào?
Chùa, tự, tổ đình, tịnh xá, thiền viện, am khác nhau ra sao? Kèm sơ đồ trục bố cục một ngôi chùa: Tam quan → sân → chánh điện → nhà Tổ → tháp.
Các cấp bậc trong chùa: phẩm vị Tăng Ni & chức vụ (trụ trì, giám tự, duy na…)
Cấp bậc trong chùa gồm phẩm vị (bậc tu) và chức vụ (việc): sơ đồ thang phẩm vị Tăng – Ni, các chức sự điều hành như trụ trì, giám tự, duy na, hương đăng… và cách xưng hô đúng.
Giáo lý cốt lõi của đạo Phật: Tam Bảo, Tứ Diệu Đế, Nghiệp, Luân hồi, Niết Bàn
Tam Bảo, Tứ Diệu Đế, Nghiệp, Luân hồi, Niết Bàn… liên hệ với nhau ra sao? Sơ đồ lộ trình từ khổ đau đến giải thoát, kèm link đọc sâu từng khái niệm.
Phật tử làm gì khi đến chùa? Quy y, tụng kinh, cúng dường, ăn chay và lịch lễ trong năm
Quy y, tụng kinh, cúng dường, ăn chay nghĩa là gì? Kèm lịch các ngày lễ Phật giáo lớn trong năm âm lịch và link tới lịch âm để xem ngày.
Pháp khí & biểu tượng trong chùa: hoa sen, pháp luân, chữ Vạn, chuông mõ, tràng hạt
Hoa sen, pháp luân, chữ Vạn 卍, chuông – mõ, tràng hạt, xá lợi mang ý nghĩa gì? Lưới biểu tượng trực quan kèm giải thích cho người đi chùa.